Odpowiedzialność KKS Odpowiedzialność Karna-Skarbowa
| Odpowiedzialność Karna-Skarbowa |
|
Podstawa prawna: ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy ( Dz.U.Nr 83 , poz.930 ze zm., ostatnia zmiana Dz.U.Nr 178 , poz.1479 ) .
Na mocy art.133 § 1 pkt 2 w związku z art.53 § 37 pkt 1 Kodeksu karnego skarbowego jednym z finansowych organów postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe są urzędy skarbowe. Akt prawny , jakim jest Kodeks karny skarbowy , który jest stosowany przez urzędy skarbowe , wszedł w życie 17 października 1999 r. , i został dostosowany do norm obowiązujących w państwach Unii Europejskiej . Celem ustawodawcy było to , aby wyrażał zasady demokratycznego państwa prawa i uwzględniał przemiany gospodarki rynkowej , jakie się zaczęły w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Główną myślą przewodnią Kodeksu jest przede wszystkim naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym w postaci uiszczenia uszczuplonej wymagalnej należności publicznoprawnej . Wtórną kwestią pozostaje wymierzenie kary za popełniony czyn zabroniony . Powyższe potwierdza też ostatnia szeroka nowelizacja Kodeksu karnego skarbowego , która weszła w życie z dniem 17 grudnia 2005 r. ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U.Nr 178 , poz. 1479 ).
Warunki odpowiedzialności karnej Zasadą jest , że odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe podlega ten tylko , kto popełnia czyn społecznie szkodliwy zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia . Przestępstwem skarbowym zgodnie z art..53 § 2 k.k.s. jest czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny w stawkach dziennych , kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności . Natomiast wykroczeniem skarbowym na mocy art.53 § 3 k.k.s. jest czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo , jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w czasie jego popełnienia . Wykroczeniem skarbowym jest także inny czyn, jeżeli kodeks tak stanowi . Kwota minimalnego miesięcznego wynagrodzenia za pracę to obecnie suma 899,10 zł. Pięciokrotna wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę to kwota 4.495,50 zł . Suma ta stanowi tzw. ustawowy próg rozgraniczający przestępstwo od wykroczenia skarbowego . Kwotę tę uwzględnia się na dzień popełnienia czynu zabronionego, a nie na dzień wejścia w życie k.k.s. Przesłanki odpowiedzialności karnej skarbowej: I. Zasadniczym warunkiem odpowiedzialności karnej skarbowej jest uznanie czynu tj. przestępstwa , bądź wykroczenia skarbowego jako społecznie szkodliwego . Ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu każdorazowo zależy od decyzji sądu lub organów postępowania przygotowawczego wszczynających postępowania karne skarbowe ( art.1 § 2 k.k.s. ) . II. Kolejnym warunkiem odpowiedzialności karnej jest możliwość przypisania sprawcy winy w czasie czynu ( art.1 § 3 k.k.s. ) . Przedstawiona zasada tzw. nullum crimen sine culpa , a więc nie ma kary bez winy , została podniesiona do rangi zasady konstytucyjnej . Wyraźnie z postanowień Konstytucji RP wynika , że kara nie może być orzeczona bez stwierdzenia winy w czasie czynu . Co to oznacza , że sprawcy można przypisać winę w czasie czynu ? K.k.s. przewiduje niezbędne przesłanki przypisania sprawcy winy: 1. Sprawca musi być dojrzały , czyli musi być w stanie rozpoznać ujemne znaczenie społeczne popełnionego przestępstwa lub wykroczenia skarbowego . Według Kodeksu taką możliwość mają osoby powyżej 17 roku życia i tylko one mogą podlegać represji karnej . 2. W chwili popełnienia czyny sprawca musi być poczytalny , a więc wiedzieć co robi i mieć możliwość pokierowania swoim postępowaniem. Okolicznościami wyłączającymi winę jest choroba psychiczna , upośledzenie umysłowe lub doznanie innych zakłóceń czynności psychicznych Natomiast , jeżeli niepoczytalność jest wywołana nietrzeźwością lub odurzeniem sprawcy , który sam wprawił się w taki stan , nie jest już przesłanką wyłączającą winę w czasie czynu . Taki sprawca ponosi pełną odpowiedzialność . 3. Sprawca musi mieć możliwość rozpoznania , że dany czyn jest karalny , a przez to bezprawny , sprzeczny z określonymi normami prawnymi . 4. Sprawca w chwili czynu nie może błędnie ocenić okoliczności wyłączające bezprawność czynu . Generalnie możliwość przypisania sprawcy winy w czasie czynu sprowadza się do stwierdzenia, że jest on zdatny do poniesienia kary za swój czyn. III . Kolejną zasadą odpowiedzialności jest umyślne popełnienie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego ( art.4 k.k.s. ) . Sprawca , zatem chce popełnić czyn zabroniony , bądź przewidując jego popełnienie na to się godzi . Za działania nieumyślne sprawca może ponieść karę , ale wtedy tylko , gdy kodeks tak stanowi . IV . Kolejnym warunkiem jest odpowiedni czas popełnienia czynu zabronionego ( art.2 k.k.s. ) . Sprawca możne odpowiadać jedynie za czyn zabroniony w chwili jego popełnienia . Wyjątkiem jest sytuacja , gdy w czasie orzekania i popełnienia czynu obowiązywały dwie różne ustawy. Organy procesowe stosują wtedy ustawę nową , z zastrzeżeniem , że stosuje się ustawę poprzednio obowiązującą , jeżeli jest względniejsza dla sprawcy . Reasumując odpowiedzialności karnej skarbowej podlega tylko taka osoba , której w czasie czynu można przypisać winę , nie zachodzą okoliczności wyłączające odpowiedzialność , popełniony czyn jest zabroniony w czasie jego popełnienia , a zachowanie sprawcy jest umyślne .
Zaniechanie ukarania sprawcy Kodeks karny skarbowy przewiduje odstąpienie od ukarania sprawcy, który sam zawiadomił na piśmie lub do protokołu organ ścigania (urząd skarbowy ) o popełnionym przestępstwie , bądź wykroczeniu skarbowym , w szczególności ujawnił istotne okoliczności czynu , czy osoby z nim współpracujące (tzw. czynny żal – art.16 k.k.s. ). Oprócz zawiadomienia osoba taka jest zobligowana do uiszczenia uszczuplonego podatku oraz złożyć przedmioty podlegające obowiązkowemu przepadkowi, gdy czyn nie polegał na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie . Bezskuteczne jest zawiadomienie , jeżeli organ ścigania ma już wiadomość o popełnionym przestępstwie lub wykroczeniu skarbowym . Nowością jest to , że nie podlega karze za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe ten , kto złożył w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny korekty i w całości uiścił, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie ( art.16 a k.k.s.) .
Przedawnienie przestępstw i wykroczeń skarbowych Przedawnienie jest jedną z negatywnych przesłanek procesowych , która uniemożliwia kontynuowanie prowadzonego postępowania karnego skarbowego . Przestępstwo skarbowe przedawnia się , jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęły 5 lat, gdy czyn zagrożony jest karą grzywny lub karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat , kiedy przestępstwo skarbowe jest zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata przedawnienie wynosi 10 lat . Ustaje także karalność przestępstwa skarbowego , jeżeli nastąpiło przedawnienie należności publicznoprawnej uszczuplonej , bądź narażonej na uszczuplenie . Natomiast bieg przedawnienia przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu należności publicznoprawnej lub narażeniu na jej uszczuplenie rozpoczyna się z końcem roku , w którym upłynął termin płatności należności albo powstał dług celny . Jednocześnie , gdy z dokonaniem przestępstwa łączy się określony skutek to bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od czasu wystąpienia skutku ( art.44 k.k.s. ) . Okres przedawnienia wykroczenia skarbowego jest krótszy , co jest zrozumiałe, i wynosi 1 rok od jego popełnienia . Zasady obliczenia biegu przedawnienia wykroczenia skarbowego polegającego na uszczupleniu należności publicznoprawnej lub narażeniu na uszczuplenie są takie same jak przy przestępstwach skarbowych . Okres przedawnienia karalności wykroczenia skarbowego przedłuża się o 2 lata , gdy wszczęto przeciwko danej osobie przed upływem okresu przedawnienia postępowanie karne skarbowe ( art.51 k.k.s. ) .
Podmioty przestępstw i wykroczeń skarbowych Przestępstwo i wykroczenie skarbowe może popełnić podatnik , płatnik , inkasent , a także na mocy art.9 § 3 k.k.s. inna osoba działająca w imieniu podatnika , która zajmuje się sprawami gospodarczymi osoby fizycznej , osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej . Nowością jest to , że za karę grzywny wymierzoną sprawcy przestępstwa skarbowego obligatoryjnie czyni się odpowiedzialnym posiłkowo osobę fizyczną , osobę prawną albo jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej , jeżeli sprawcą czynu jest osoba działająca w imieniu tego podmiotu , a zastępowany (osoba fizyczna , osoba prawna i inna jednostka organizacyjna ) odniósł lub mógł odnieść z popełnionego przestępstwa skarbowego jakąkolwiek korzyść materialną ( art.24 k.k.s. ) . Decyzję o nałożeniu na określony podmiot odpowiedzialności posiłkowej podejmuje na etapie postępowania przygotowawczego organ je prowadzący, a w stadium postępowania sądowego – właściwy sąd. Dotychczas była to fakultatywna instytucja prawna.
Typy poszczególnych przestępstw i wykroczeń skarbowych Część szczególna Kodeksu karnego skarbowego określa znamiona czynów zabronionych , dzieląc je na :
Urząd Skarbowy jako finansowy organ postępowania przygotowawczego prowadzi sprawy o przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniu z tytułu dotacji lub subwencji z wyłączeniem spraw o tzw. przestępstwa i wykroczenia akcyzowe . Typowymi przestępstwami skarbowymi i wykroczeniami skarbowymi , które są przedmiotem postępowań karnych skarbowych prowadzonych przez urzędy skarbowe (w tym przez Urząd Skarbowy w Pile ) są te skierowane przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniu z tytułu dotacji lub subwencji – tzw. przestępstwa podatkowe i wykroczenia podatkowe . Poszczególne artykuły przedstawiają znamiona przestępstwa , bądź wykroczenia skarbowego oraz określają karny jakie grożą za popełnienie takiego czynu zabronionego .
Postępowanie karne skarbowe Powołując się na konstytucyjną zasadę , wyrażoną w art.45 Konstytucji RP , że każdy ma prawo do sprawiedliwego procesu przed niezawsłym sądem , Kodeks karny skarbowy orzecznictwo w sprawach karnych skarbowych przekazał sądom powszechnym . Wyjątkiem od tej reguły jest postępowanie mandatowe , kończące się wymierzeniem mandatu przez upoważnionego funkcjonariusza finansowego organu postępowania przygotowawczego ( a więc też urzędu skarbowego ) . Finansowym organem postępowania przygotowawczego jest urząd skarbowy ( art.53 § 37 k.k.s.) . Nadzór nad tym organem pełni organ nadrzędny , jakim jest izba skarbowa ( dla Urzędu Skarbowego w Pile jest to Izba Skarbowa w Poznaniu ). W sytuacjach określonych przez Kodeks karny skarbowy organem przejmującym postępowanie karne skarbowe lub nadzorującym jest prokurator . Stroną w procesie o przestępstwo skarbowe są : oskarżyciel publiczny ( prokurator bądź upoważniony przedstawiciel urzędu skarbowego ) , oskarżony , podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej i interwenient . Natomiast w postępowaniu o wykroczenie skarbowe : oskarżyciel publiczny , oskarżony oraz interwenient. Katalog stron w sprawach o wykroczenia skarbowe został „okrojony” o podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej , bowiem osobna trzecia może odpowiadać majątkowo za wymierzoną sprawcy grzywnę tylko za przestępstwo skarbowe . Interwenient , zaś to osoba , która zgłosiła co do przedmiotów podlegających przepadkowi roszczenie , głównie o wydanie rzeczy , a nie jest oskarżonym względnie podejrzanym o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego ( art.120-128 k.k.s ) .
Poszczególne procedury stosowane przez urzędy skarbowe Kodeks karny skarbowy poprzez wprowadzenie nowych procedur karnych , dotychczas nieznanych , zmianę istniejących ma na celu uproszczenie i usprawnienie postępowania karnego skarbowego , zwłaszcza w drobnych sprawach o wykroczenia skarbowe . Podstawowym zadaniem postępowania karnego skarbowego jest wyrównanie uszczerbku finansowego Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jaki powstał w wyniku popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego .
Stosowane procedury : I. Postępowanie mandatowe (art.136–141 k.k.s. ) . Postępowanie mandatowe jako novum w prawie karnym skarbowym możliwe jest tylko w sprawie o wykroczenie skarbowe . Postępowanie prowadzi finansowy organ postępowania przygotowawczego ( urząd skarbowy ) , bądź niefinansowy organ postępowania przygotowawczego , jeżeli Kodeks tak stanowi . Jest to wyjątek od zasady orzekania przez sąd w sprawach karnych skarbowych . Mandat karny nie może być wydany , gdy :
W pozostałych sprawach o wykroczenia skarbowe , jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby sprawcy oraz okoliczności popełnienia czynu , czy też nie ma podstaw do zaostrzenia wymiaru kary , upoważniony pracownik finansowego organu postępowania przygotowawczego ( urzędu skarbowego ) za zgodą sprawcy może wymierzyć karę grzywny w drodze mandatu karnego . Po przyjęciu mandatu i uiszczeniu kary kończy się postępowanie karne skarbowe . Odmowa przyjęcia mandatu jest równoznaczna z prowadzeniem postępowania na zasadach ogólnych . K.k.s. wyodrębnia dwa rodzaje mandatu : wydany ukaranemu po uiszczeniu kary grzywny bezpośrednio upoważnionemu pracownikowi , który go nałożył ( art.138 § 1 pkt 1 k.k.s. ) i kredytowy ( art.138 § 1 pkt 2 k.k.s. ) . Pierwszy może być wyłącznie nałożony na osoby czasowo przebywające na terytorium RP , niemające stałego miejsca zamieszkania lub stałego miejsca pobytu . Drugi na pozostałe osoby zamieszkujące w Polsce . Mandat określony w art.138 § 1 pkt 1 k.k.s. sprawca otrzymuje bezpośrednio w organie postępowania przygotowawczego . Natomiast mandat kredytowy jest zobowiązany w ciągu 7 dni od momentu potwierdzenia jego odbioru uregulować . Każdy mandat kredytowy winien zawierać pouczenie o skutkach nieuiszczenia kary grzywny . Sąd w okręgu , którego nałożono na sprawcę mandat może go uchylić po złożeniu przez ukaranego w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się mandatu stosownego wniosku . Podstawą uchylenia mandatu przez sąd jest wymierzenie kary grzywny za czyn niebędący wykroczeniem skarbowym . Ukarany mandatem karnym sprawca nie jest skazanym ( gdyż skazać za popełnienie przestępstwa , czy wykroczenia skarbowego sprawcę może tylko sąd) . Uprzednie wszczęcie postępowania przygotowawczego o wykroczenie skarbowe na zasadach ogólnych nie stoi na przeszkodzie , po spełnieniu powyższych przesłanek , do zakończenia dochodzenia w formie mandatu karnego. II. Dobrowolne negocjacje (art.142-149 k.k.s.) . Przed wniesieniem aktu oskarżenia , jeżeli są spełnione warunki przewidziane w Kodeksie , sprawca może złożyć przed finansowym organem postępowania przygotowawczego ( urzędzie skarbowym) na piśmie lub do protokołu wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Poddając się dobrowolnie odpowiedzialności sprawca nie jest traktowany jako osoba karana , czyli nie jest skazanym . Niedopuszczalne jest postępowanie o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w sprawach o przestępstwa zagrożone karą ograniczenia wolności , albo pozbawienia wolności , w sytuacjach kiedy sąd może zaostrzyć wymiar kary lub zgłoszono interwencję co do przedmiotów podlegających przepadkowi . Generalnie d.p.o. jest możliwe w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe zagrożonych wyłącznie karą grzywny . Zgłaszając wniosek należy łącznie uiścić :
Zgłoszonego wniosku sprawca nie może cofnąć przed upływem miesiąca od jego złożenia oraz po doręczeniu postanowienia zezwalającego na d.p.o. Nie może także ponowić wcześniej złożonego wniosku . Jeżeli wniosek spełnia wymogi ustawowe finansowy organ postępowania przygotowawczego – urząd skarbowy , zamiast aktu oskarżenia wnioskuje o udzielenie zezwolenia na d.p.o. , przesyłając sprawę do właściwego sądu . O powyższym fakcie finansowy organ postępowania przygotowawczego jest zobowiązany powiadomić sprawcę . Jednocześnie powyższy organ może uzależnić przyjęcie wniosku od uiszczenia dodatkowej wpłaty tytułem grzywny , która jednak nie może przekraczać , łącznie z wpłaconą już karą , połowy sumy odpowiadającej górnej granicy ustawowego zagrożenia oraz od wyrażenia zgody na przepadek przedmiotów nieobjętych wnioskiem . Powyższą czynność procesową urząd skarbowy może dokonać , ale dopiero po uprzednim wysłuchaniu oskarżonego . Natomiast , gdy sprawca złoży wniosek o d.p.o. , organ postępowania go nie przyjmie , na postanowienie o odmowie wniesienia wniosku przysługuje stronie zażalenie . Wyrok o zezwoleniu na d.p.o. wydaje sąd niezwłocznie po nadesłaniu wniosku . Sąd nie może orzec kary grzywny innej niż kara , którą uiścił oskarżony . Jak każde rozstrzygnięcie sądu I instancji także to podlega zaskarżeniu . Jednakże sąd II instancji może uwzględnić zażalenie jedynie w dwóch przypadkach tj. gdy : 1. sąd I instancji orzekł karę grzywny inną niż uiszczona przez sprawcę , 2. orzekł przepadek przedmiotów lub uiszczenie ich równowartości w zakresie nieobjętych zgodą sprawcy . III. Postępowanie na zasadach ogólnych (art.150–156 k.k.s.) . Jest to postępowanie karne skarbowe toczące się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego ze zmianami wynikającymi z Kodeksu karnego skarbowego . W ramach procedur postępowania karnego skarbowego prowadzonych przez urząd skarbowy na zasadach ogólnych można wyodrębnić : 1. postępowanie uproszczone zakończone wniesieniem aktu oskarżenia przez finansowy organ postępowania przygotowawczego , 2. postępowanie zwykłe zakończone wniesieniem aktu oskarżenia przez prokuratora do sądu , 3. postępowanie w stosunku do nieobecnego ( stosowane wówczas kiedy sprawca czynu przebywa stale za granicą albo nie można ustalić jego miejsca pobytu) , Niezależnie od opisanych powyżej procedur przed pierwszym przesłuchaniem strona – podejrzany musi zostać pouczony o przysługujących prawach i obowiązkach oraz możliwości skorzystania z instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności . Postępowanie w sprawach karnych skarbowych może być prowadzone bądź w formie dochodzenia , bądź w formie śledztwa . Dochodzenie oraz śledztwo o przestępstwo skarbowe powinno być ukończone w ciągu 3 miesięcy , a w sprawach o wykroczenie skarbowe w ciągu 2 miesięcy . Sądem właściwym do rozstrzygania spraw karnych skarbowych jest sąd miejsca popełnienia czynu . Przed sądem postępowanie toczy się na zasadach przewidzianych przez Kodeks postępowania karnego . Skazanie za przestępstwo skarbowe zostaje odnotowane w Krajowym Rejestrze Karnym .
Najczęściej popełniane nieprawidłowości z zakresu prawa podatkowego powodujące odpowiedzialność karną skarbową :
|
